
ثنایی برسنا
زندگی صحنه یکتای هنرمندی ماست هرکسی نغمه خود خواندو از صحنه رود.
روزهای پایانی اردیبهشت ماه 90 کنسرت موسیقی دستگاهی توسط گروه موسیقی سنا به سرپرستی رضا پرویززاده در تالار شهید آوینی خرم آباد برگزار گردید.اعضای گروه متشکل از اساتید موسیقی دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران ،دانشکده موسیقی دانشگاه هنرتهران وهنرستان های موسیقی تهران واصفهان بودند.با نگاهی اجمالی به بروشور کنسرت می شد به دانش وتجربه توام اعضای گروه پی برد .دانش وتجربه ای که حاصل تحصیل در هنرستان موسیقی و دانشکده موسیقی تا سطوح کارشناسی وکارشناسی ارشدو اجراهای متعدد صحنه ای از ارکستر موسیقی ملی به رهبری فرهاد فخرالدینی تا گروه همنوازان شیدا به سرپرستی محمد رضا لطفی و حضور در آثار ماندگاری همچون اپرای مولاناو عاشورا بود که در رزومه کاری و حرفه ای اعضای گروه مشاهده می شد.نکته قابل توجه دراین گروه سرپرستی رضا پرویز زاده هنرمند خلاق و از چهره های استانی و ملی موسیقی لرستان بر گروه موسیقی سنا بود.پرواضح است درشکل گیری گروههای مختلف هنری بخصوص گرو ههای حرفه ای موسیقی حضورمدیرهنری و سرپرستی کاردان و دارای دانش وتجربه کافی امری اجتناب ناپذیراست.هرچندتوانایی های فردی همه اعضای گروه در حد مطلوب و قابل قبولی باشد لیکن اجراهای صحنه ای گروه مبین و ترجمان تراوشات ذهنی و هنری سرپرست و مدیر گروه است.به طوری که آداب صحنه ،چینش اعضای ارکستر،تکنیک های اجرایی گروه نوازی و به طور کلی فضای حاکم بر گروه موسیقی دقیقا متاثر ازنوع نگرش و شخصیت فردی و هنری سرپرست و آهنگساز گروه است. از طرفی در گروه نوازی توانایی های فردی در خدمت اجرای گروهی قرار می گیرد. هرچه میزان توانایی و تسلط نوازنده قوی تر باشد مسلما هم قدرت مانور سرپرست و آهنگساز گزوه ارتقاء می یابد و هم صدایی که از ارکستر به گوش می رسد منسجم تر و قوی تر خواهد بود.اعضای گروه موسیقی سنا از نظر فردی کلیه شاخصه های لازم برای یک هنرمند حرفه ای موسیقی را دارا بودند و با انسجام و هماهنگی گروهی که نتیجه توانایی نوازندگان و سرپرستی وآهنگسازی رضا پرویززاده بود به مدت 2 شب در خرم آباد به اجرای موسیقی دستگاهی ایرانی پرداختند.
قسمت اول برنامه به مدت 20دقیقه بدون کلام و صرفا به صورت سازی برگزار گردیدکه در بروشور برنامه این قسمت به هنرمند فقید و استاد مسلم موسیقی دستگاهی ایران " استاد فرامرزپایور" تقدیم شده بود.پیش درآمد ورنگ فرامرزپایوردرمایه دشتی در این بخش به صورت گروه نوازی اجرا شد. در بین دو قسمت تکنوازی کمانچه توسط رضا پرویززاده اجرا گردید.یکی از خصوصیات نوازندگی کمانچه رضا پرویززاده در بخش موسیقی سنتی علاوه بر کسب تجربه در سایر سبک ها و شیوه های نوازندگی کمانچه، توجه خاص به شیوه نوازندگی قدما و نوازندگانی همچون حسین خان اسمعیل زاده و باقرخان رامشگر است. مشخصه و فیگور خاص نوازندگی حسین خان اسمعیل زاده و باقر خان رامشگرعبارت است از اصرار بر تطبیق حداکثری جملات بر ردیف،تحرک و پویایی آرشه، اجرای تحریرهای سریع وشفاف و استفاده از نواحی مختلف ساز می باشد.در این شیوه خاص نوازندگی، آرشه نقش تعیین کننده ای در بیان جملات و ایجاد حالات مختلف و گردش ملودی داردو نوازنده برای اجرای آواز در حد مطلوبی ازتغییر جهت حرکت آرشه چپ و راست استفاده می کند. آرشه به طور ملایم و یکنواخت بر روی یک یا دو سیم حرکت می کندو انگشتان دست چپ نتهای جملات آوازی را معمولا با تکیه ها(تحریر های) فراوان اجرا می نماید.پایه گذار این روش در نوازندگی کمانچه ،حسین خان اسمعیل زاده است که در برخی از آثار استاد ابوالحسن صبا نیز استفاده از تکیه ها با همان روش مذکور و به صورت شفاف و پرتحرک دیده می شود.
قسمت دوم برنامه به مدت 40دقیقه ودردستگاه سه گاه اجرا شد.طلیعه این قسمت قطعه ضربی سه گاه از آثار حسین خان اسمعیل زاده بود که به صورت گروه نوازی نواخته شد.همانطور که گفته شد از خصوصیات نوازندگی حسین خان اسمعیل زاده استفاده حد اکثری از تکیه (تحریر ها) درنوازندگی کمانچه است. ساز کمانچه را به علت وجود تداوم درایجاد صدا توسط آرشه های چپ وراست ، سازی کششی می نامند.امکان اجرا و استفاده از تحریر های پرتحرک در سازهای کششی به دلیل وجود تداوم در اصوات نسبت به ساز های مضرابی همچون قانون ،سنتوروعود دست یافتنی تر است.اما انسجام گروهی و تکنیک بالای نوازندگان سازهای مضرابی گروه موسیقی سنا به ویژه خانم پریچهر خواجه که از نوازندگان توانمند ساز قانون می باشد و همراهی خوب نوازنده عوددر نواختن کلیه خطوط ملودیک موجب شدکه سونوریته (میزان صدای ارکستر) حتی در قطعاتی که بر اساس امکانات اجرایی ساز کمانچه نوشته شده بود ، درحد مطلوبی باشد.توضیح اینکه معمولا ساز عود در گروه های موسیقی بیشتر به صورت یک ساز باس(بم) و صرفا جهت تولید اصوات تنال پایه به کار گرفته می شود (که در جای خود لازم و ضروری است) و اجرای خطوط ملودی به دیگر سازهای ملودیک گروه سپرده می شود .حال آنکه در گروه موسیقی سنا استفاده از سازعود در نواختن جملاتی که ازسرعت نسبتا بالایی هم برخوردار بودند،مورد توجه قرار گرفت.
تصنیف (سلسله موی دوست) به روایت عبدالله خان دوامی یکی دیگراز بخش های کنسرت گروه موسیقی سنا بود.در این تصنیف که با همراهی ارکستر و با خوانندگی مهدی امامی اجرا گردید خلاقیت فردی این خواننده جوان در اجرای قطعات آوازی متاثر از توصیه های سرپرست گروه مورد توجه خاص مخاطبان حاضر درسالن واقع گردید.شیوه خاص ایشان در اجرای آکسانها – تحریر های آوازی وشیوه خاص در بیان اشعار گرچه تاحدودی یاد آور مکتب آوازی اصفهان بود ولی تکنیک اجرایی این خواننده شیوه بدیعی را در انتقال احساس و بار معنایی اشعار به شنوندگان ایجادکرده بودکه به اعتراف بسیاری ازشنوندگان اهل فن قابل توجه وتامل بود.آکسانها و تحریرهایی که با بهره گیری مناسب ازتغییر فشار هوادرحنجره توسط این خواننده اجرا می شد و به طور کلی لحن آوازی ایشان ،موجب جلب توجه خاص مخاطبان حاضر در سالن شد.به طوری که شنوندگان حاضر درسالن اجرای کنسرت در هنگام اجرای قطعات آوازی توسط خواننده گروه کاملا سکوت کرده بودند.
در بخش بعدی برنامه، چهار مضراب زنگ شتر از آثار استاد ابوالحسن صبا با اجرای در آمد آوازی وتنظیم توسط رضا پرویززاده اجرا گردید.قطعه زنگ شتر از قطعات نسبتا دشواری است که بهترین شکل اجرای آن زمانی قابل حصول خواهد بود که ساز ویلن یا کمانچه دارای کوک اصلی این قطعه یعنی (ر- لا- سی کرن- سل)باشند.جملات این قطعه به گونه ای توسط استاد ابوالحسن صبا تصنیف شده اندکه استفاده از سیم واخوان (سی کرن) در هنگام نواختن این قطعه، حالت اصلی زنگ شتر را در ذهن شنونده متبادر می سازد. در صورتی که این قطعه در کوکی غیر از کوک معمول یعنی(ر- لا- سی کرن - سل) اجرا گردد.هم از نظر تکنیکی و فنی و هم از نظر احساسی نوازنده قادر به بیان حسی این قطعه نخواهد بود.ولی با هماهنگی خوبی که در بین اعضاء گروه موسیقی سنا دیده می شدقطعه زنگ شتر با کوک (ر- لا – ر- سل)کمانچه و همراهی قانون و عود ودایره به عنوان تنها ساز ضربی گروه با کمترین نقصی در بیان حسی قطعه اجرا گردید.
یکی دیگر از بخش های این کنسرت که بعد از سازو آواز و ضربی زابل و همچنین تصنیف زیبای (هر که را بخت ) به روایت باقرخان رامشگروعبدالله خان دوامی اجرا شد،تصنیف (یوسف گمگشته) رضا پرویززاده بود که در بروشور کنسرت به هنرمند گرانمایه ایرج رحمانپور تقدیم شده بود.این قطعه به علت مطابقت وزنی و همچنین ملودیکی (ساختار ملودیک قطعه صرف نظر ازتنالیته و فواصل اجرایی )با ترانه معروف هیوله خرم آبادی (سیت بیارم ) بیش از دیگر قطعات و تصانیف اجراشده ، دراذهان مخاطبان باقی ماند به طوری که برخی از حاضرین درسالن درپایان برنامه این تصنیف را زمزمه می کردند به زبان عبارتی یگر این تصنیف، " سیت بیارمی" بود که در دستگاه سه گاه اجرا گردید حال آنکه نوای سیت بیارم همیشه دردستگاه ماهور در گوش مردمان لرستان طنین انداز شده است .مطابقت هجاهای موجود درشعر (یوسف گمگشته باز آید به کنعان غم مخور) با هجاهای موجود درابیات ترانه هیوله(سیت بیارم) ، چینش و اجرای مناسب این قطعه در فینال کنسرت، ماندگاری این تصنیف زیبا را در اذهان شنوندگان رقم زد.
سازهای ملودیک درگروه موسیقی سنا شاملکمانچه – قانون وعود بودند.معمولا افزایش تعداد سازهای ملودیک درگروه های موسیقی امکانات بیشتری راجهت تنوع در تنظیم و ایجاد جنس وحالات صوتی مخلتف دراختیار آهنگساز و سرپرست گروه قرار می دهد. تنظیم قطعات در این گروه علیرغم تعدادکم سازهای ملودیک که نقش تعیین کنندای در ایجاد تنوع درتنظیم قطعات و تولید جنس های صوتی مختلف توسط آهنگساز دارند،با بهره گیری ازجملات به صورت کنترپوان وهمچنین استفاده مناسب از فرم های موسیقی همچونکانن ،به خوبی نقصان حاصل از کمی سازهای ملودیک وجنس های مختلف صوتی را پوشش داد.
کوک سازهادرگروه موسیقی سنا هم از نظرارتفاع صوتی وتطبیق با صدای خواننده و هم از نظرهماهنگی صوتی سازها باهم در حد مطلوبی بود. اگرکه چندین بارکوک سازها روی صحنه ممکن است خوشایند مخاطبان نباشدولی اگر در فواصل مناسبی که لطمه ای به اجرای گروه وارد نگردد انجام گیرد صدای قابل قبولی از ارکسترشنیده خواهد شد.کاری که دراین گروه به شکل مطلوبی انجام گرفت.
خلاقیت درچینش وانتخاب نوع سازهای گروه موسیقی سنا ودرنتیجه جنس صدایی که از همنوازی این سازها آن هم درد ستگاه سه گاه تولیدشد، سونوریته ای خاص وجدید را درذهن شنونده ایجاد می کرد.به صورتی که اگر به جای قانون ازسنتوروبه جای عود ازتار یا بمتار وبخصوص اگر به جای دایره از تنبک و یا دف استفاده می شد کیفیت صوتی به این شکل ایجاد نمی شد. حتی اگر این گروه با ترکیب سازهای (کمانچه- قانون- عود و دایره) دردستگاهی غیرازسه گاه به اجرای برنامه می پرداخت شاید به این کیفیت در اجرای برنامه دست نمی یافت .به عبارتی هم انتخاب سازهای مذکوروهم همنوازی این سازها دردستگاه سه گاه، موجب ایجادجنس صوتی خاص درارکسترشده بود.ترکیب صدای کمانچه با قانون واستفاده ازسازعود به عنوان حد واسط درایجاد این کیفیت صوتی موثربود.در پایان جا داردازهمه دست اندرکاران موسیقی فاخراستان لرستان و تقدیرنمایم. فرید رحمتی
+ نوشته شده توسط چكاوك در هجدهم خرداد 1390 و ساعت
14:31 |